Hipotez, bir araştırmanın olası sonucuna dair yapılan tahminlerin ifadesidir. Olaylar arasındaki ilişkiyi açıklamaya yönelik bilimsel bir öneri ya da önermedir. Ancak bu önerinin geçerliliği, gözleme dayalı deneme ve analiz sonuçlarına bağlıdır.

Hipotez yazmak, araştırmanın kuramsal temellerine dayanarak tahminler yürütmeye ve araştırmanın sonucu üzerine daha derinlemesine düşünmeye imkân sağlar. Aynı zamanda araştırılan problemdeki değişkenler arasında bir ilişki olup olmadığına dair karar verilmesine yardımcı olur. Bunun yanında hipotez, araştırmacı için süreç boyunca yol gösterici bir işlev üstlenir. Hangi verilere ihtiyaç duyulacağı ve bu verilerin kimlerden toplanacağı gibi soruların yanıtı çoğu zaman hipotezlerden hareketle belirlenir.

Ancak hipotez kurmanın bazı sınırlılıkları da vardır. Araştırmacının önyargı geliştirmesine neden olabilir ve süreç içerisinde önemli olabilecek bazı noktaların gözden kaçmasına yol açabilir. Bazı araştırmalarda ise önceden tahminde bulunmak oldukça güçtür. Bu durumda, toplanan verilerin analizi sonucunda hipotez kabul edilebilir ya da reddedilebilir (Büyüköztürk vd., 2021).

İki tür hipotez vardır: araştırma hipotezi ve istatistiksel hipotez. Araştırma hipotezi, araştırma sonucunu kestiren ve genellikle değişkenler arasında bir ilişki ya da farklılık olduğunu savunan ifadedir. Bu hipotezler araştırmanın amaçları bölümünde yer alır ve verilerin toplanmasını, analiz edilmesini ve yorumlanmasını yönlendirir.

İstatistiksel hipotez ise karşılaştırmada taraf tutmaz; değişkenler arasında fark ya da ilişki olmadığını savunan bir ifadedir. Literatürde bu tür hipotezler genellikle “sıfır hipotezi” olarak adlandırılır. Araştırmalarda yapılan karşılaştırmalar ve testler bu hipotez üzerinden yürütülür. Anlamlı bir farkın varlığına karar verilebilmesi için belirli bir hata payı ve olasılık düzeyi dikkate alınır. Bu nedenle, istatistiksel hipotezler çoğu zaman açıkça belirtilmese bile araştırma sürecinde varmış gibi kabul edilir (Karasar, 2020).

İyi bir hipotez; açık, net ve anlaşılır bir biçimde ifade edilmelidir. Değişkenler arasındaki beklenen ilişkiyi ortaya koymalı, bağlı olduğu kuramı ya da alan yazını yansıtmalıdır. Aynı zamanda kısa, öz ve konuya odaklı olmalı; verilerle test edilebilir nitelik taşımalıdır. Bu ölçütleri karşılayan bir hipotez, araştırmanın genel problemini yanıtlamada önemli bir adım oluşturur. Araştırmacının hipotezini bu ilkelere göre geliştirmesi, çalışmanın bilimsel niteliğini güçlendirir (Ataizi vd., 2012).

                                                                                                                  AYŞE AYGÜN /2022

KAYNAKÇA 

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Ç., Akgün, E., Karadeniz, E. Ö. & Demirel, F. (2021). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Pegem Akademi.

Karasar, N. (2020). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler (36. Baskı). Nobel Yayıncılık.

Ataizi, M. (2012). Araştırma sorununun belirlenmesi. İçinde A. Şimşek (Ed.), Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (ss. 41–42). Anadolu Üniversitesi.