Lederman ve Lederman’ın vurguladığı gibi, kavramsal ve kuramsal çerçeve kavramları birbirini tamamlayan ve bilimsel makalelerde kullanılan önemli yapılardır. Bu kavramların ne olduğunu anlayabilmek için öncelikle çerçeve, kuram ve kavram terimlerini tanımlamak gerekir.
Çerçeve Nedir?
Türk Dil Kurumu’na göre çerçeve; “Bir konunun ya da düşünce alanının sınırları veya bu sınırlar içindeki alan” olarak tanımlanır. Araştırmalarda çerçeve, yapılan çalışmayı sınırlandıran ve kapsayan yapı olarak kullanılır.
Kuram Nedir?
Kuram; gözlenen doğa olaylarıyla ilgili yapılan genellemelerin açıklamaları ya da bilimsel bilginin kapsamlı ve bütüncül bir ifadesidir. Kuramlar, olayları anlamlandırmak için mevcut bilgileri derinlemesine inceler, yeni bilgiler eklendikçe kendini geliştirir ve yeniden yapılandırır.
Kuramlar, belirli koşullar altında olayların nasıl gerçekleştiğini açıklamaya çalışırken, aynı zamanda mevcut bilgi ve varsayımları genişletir (Çepni, 2021, s.206).
Kuramlar, kuramsal çerçevenin oluşumuna katkı sağlayan ve kendi içinde bütünlük taşıyan yapılardır. Bir çalışmanın kuramsal çerçevesinin sağlıklı kurulabilmesi için, dayandığı kuramların ve literatür birikiminin iyi anlaşılması gerekir.
Kuramlar belirli koşullar altında paradigma hâline gelebilir. Paradigma kavramını en geniş anlamıyla ele alan Thomas Kuhn’a göre, bir paradigmayı doğru ya da yanlış olarak değerlendirmek mümkün değildir. Her paradigma, kendi döneminde geçerli olan ölçütlere göre tutarlılık gösterir. Bu nedenle paradigmalar zamanla değişir ve dönüşür.
Mevcut paradigma, yeni sorunlara çözüm üretemediğinde yerini daha kapsamlı açıklamalar sunan yeni yapılara bırakır. Bu süreçte ortaya çıkan kuramlar zamanla güç kazanır ve alanın hâkim paradigması hâline gelir. Kuhn, bu durumu bir dönüşüm süreci olarak tanımlar (Çepni, 2021, s.207).
Kavram Nedir?
Kavram; nesneleri, olayları ya da olguları benzerliklerine göre sınıflandırarak bir ad altında toplayan zihinsel yapılardır. Aynı zamanda bireyin bir terime yüklediği anlam ve o terimi duyduğunda zihninde oluşan soyut karşılıktır.
Kuvvet, ivme, hız, element, iletken ya da demokrasi gibi terimlere yüklediğimiz anlamlar, bizim kavramsal anlayışımızı oluşturur. Kavramlar, kavramsal çerçevenin temel yapı taşlarıdır. Bu nedenle araştırmacının görevi, çalışmasında yer alan kavramları doğru belirlemek ve aralarındaki ilişkileri ortaya koymaktır (Çepni, 2021, s.207).
Kavramsal Çerçeve
Kavramsal çerçeve; bir çalışmada kullanılan temel kavramların tanımlandığı, sınırlarının çizildiği ve bu kavramlar arasındaki ilişkilerin genelden özele doğru yapılandırıldığı bölümdür. Araştırma sürecinde kavramların hangi anlamda ve hangi sınırlar içinde ele alınacağı, bu bölümde açıklanır.
Kavramsal çerçeve, literatürde yer alan farklı kavramları ve bu kavramlar arasındaki ilişkileri de kapsayabilir. Böylece çalışmanın benimsediği kavramsal yapı, diğer yaklaşımlardan ayrıştırılmış olur.
Aslında kavramsal çerçeve, çalışmanın bütününü taşıyan bir iskelet gibidir. Özellikle sosyal ve davranış bilimlerinde, tek bir kuramın yetersiz kaldığı durumlarda kritik bir rol üstlenir.
Araştırmacı tarafından inşa edilen bu yapı, çalışmanın ilerleyişini anlamlandırmayı kolaylaştırır. Aynı zamanda araştırma probleminin gerekçelerini ortaya koyar ve bilgiyi sistemli bir şekilde sunar.
Kavramsal çerçeve, kavramlar arasındaki ilişkileri açık hâle getirerek çalışmanın daha anlaşılır olmasını sağlar. Bu yapı çoğu zaman diyagramlar ve görsel materyallerle desteklenir. Böylece araştırmanın temel yapısı ve kavramsal ilişkileri açık bir biçimde ortaya konur (Çepni, 2021, s.208).
AYŞE AYGÜN /2022
KAYNAKÇA
Çepni, S. (2021). Proje, Tez ve Araştırma Makalelerinin Kavramsal ve Kuramsal Çerçevesi Nasıl Yapılandırılmalı? Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 4(3), 203–216.
